تماس با ما

به وبسایت امور عشایری استان مرکزی خوش آمدید

ایل سنگسری

 ایل سنگسری از ایلات استان سمنان است مرکز تجمع عمده این ایل مهدی شهر (سنگسر ) می باشد در مورد سوابق تاریخی ایل سنگسر احمد کسروی در کتاب نامهای شهرها ودیه های ایران می نویسد:

" نیز سنگسر نزدیکی سمنان را تازیکان "راس الکلب " ترجمه کرده اند که از اینجا باید گفت در آغاز اسلام این نام را سکسر یا سگسر بر زبان می رانتده اند نه سنگسر و این آبادی نیز از نشیمنهای سکاها بوده است و چون سنگسر یان زبانی ویژه خودشان دارند اگر این زبان با زبان سیستان نزدیک باشد این یقین خواهد بود که اصل نام بدان سان که تازیکان ترجمه کرده اند سگسر بوده و سنگسر تحریف شده آن نام است بنابر این

میتوان گفت که نام سنگسر از اسم قوم سکایان (سیستانیان امروزی) گرفته شده و نام ایل سنگسر نیز منسوب به این محل می باشد که در آن زندگی میکنند و ماخوذ از اسم سنکسر است "

سنکسریهای استان مرکزی بخشی از سنگسریهای فوق الذکر هستند که قسمتی از سال را در نواحی شمال شرقی شهرستان زرندیه می گذرانند .

سنگسری‌ها شاخص ترین کوچندگان دامنه‌های البرز هستند. آنها طولانی ترین مسیر کوچ جهان را طی می‌کنند، به طوری که فاصله دورترین نقطه ییلاق و قشلاق آنان، بیش از ۱۵۰۰ کیلومتر است.

     سیاه چادر (به زبان های بختیار و سنگسری و...= گوت، گوتها همان عشایری هستند، که در هزاره چهار و پنچ خورشیدی ایرانی به اروپا کوچ کردند، و تا اسپانیا رفتند، بهتاریخ اقوام ایرانی مراجعه شود)، سیاه چادر همانا خانه عشایر ایل سنگسر در کانون ییلاقی است، که بایستی ضمن استحکام و ماندگاری در برابر تابش آفتاب، از ساکنین چادر در مقابل خطرات گوناگون محافظت کند. گوت یا سیاه چادر عشایر ایران، از پشم بز بافته می‌شود، ولی متأسفانه از ابتدای قرن 21، این هنر دارد از بین می رود .

  زبان سنگسری ــ زبانی مخصوص و از گروه زبان‌های سمنانی از شاخهٔ شمال‌غربی زبان‌های ایرانی است. این زبان با زبان سمنانی، سرخه‌ای، شهمیرزادی و لاسگردی نزدیکی و شباهت خاصی دارد. همچنین زبان سنگسری در موارد عدیده مشابهت به خوارزمی قدیم دارد، برای مثال در گاهنمای سنگسری«نو سال»همان است، که در تقویم سغد قدیم به نام نوسرد و در تقویم خوارزم آن روزگار به نام«ناوسارجی»خوانده می‌شده است. خوارزم و سغد باستانی ایران، در جنوب کوه های البرز قرار داشت، بهجغرافیای تاریخی ایران مراجعه شود. این زبان بیشتر توسط مردم سنگسر، و چند منطقه در اطراف آن استفاده می‌شود. همچنین شماری از گویشوران این زبان در شهرستان زرندیه در استان مرکزی حضور دارند.

محصولات عشایر سنگسر

   محصولات لبنی ــ عشایر ایل سنگسری از شیر گوسفند و بز، بیش از ۳۲ نوع محصول لبنی تولید می‌کنند، که برخی از آنها همچون وارهون (روغن زرد)، آرشه و لورئین در نوع خود منحصر به فرد است . همچنین آنان در تولید نوعی شکلات محلی به نام چیکو تبحر خاصی دارند. چیکو و روغن زرد، که ماحصل تلاش عشایر ایل سنگسر است، بخشی از سوغات مهدیشهر را تشکیل می‌دهد . از دیگر فراورده‌های لبنی عشایر سنگسر می‌توان به شیر، ماست، توک، کره، خورش، رهون، درنه، سزمه، دوونه (کشک)، سه جو، تفره و... اشاره کرد.

لبنیاتلبنیات

  صنایع دستی ــ از صنایع دستی منحصر به فرد و شاخص عشایر سنگسری می توان به چنگوم، پلاس و ... اشاره کرد. چنگوم نوعی آویز مخصوص زنان و پلاس نوعی زیرانداز رنگارنگ است.

  محصولات گوشتی ــ نژاد گوسفند سنگسری، متعلق به عشایر ایل سنگسر است، گوشت این نژاد از حیث پرواری بی‌نظیر است، بطوریکه محصول گوشت تقریباً ٪۶۰ از وزن گوسفند پیش از ذبح را تشکیل می‌دهد.

نان

  جشنها و آیینها ــ جشن نرون، که یکی از جشن های کهن و اساطیری ایل سنگسر است، نرون یا انیران به معنای روشنایی بی پایان است. جشن نرون در مهدیشهر و بخصوص در بین عشایر ایل سنگسر از تاریخ ۶ شهریور شروع شده، و به مدت یک هفته ادامه می یابد . در این جشن گوسفندان نر زیبا و از نژاد اصیل قوچ سنگسری را آذین می کنند، و در فضایی وسیع رهایشان می کنند. آنگاه انار را بر شاخ شان می کوبند، تا تکه تکه شود و بعد آنها را رها می کنند، تا در گله ازدیاد نسل کنند. فلسفه تکه تکه شدن انار همانا ازدیاد بیش از پیش نسل در دام های سنگسری است. همچنین شب نرون پایان سال حساب و کتاب گله داریست.

     جشن مهرگان، جشن تیرگان، که در میان سنگسری ها به جشن تیر مُ ای سیزده مشهور است. در سیزدهمین روز از ماه اوریا تقویم سنگسری (مصادف با ۲۲ آبان ماه شمسی)، خانواده ها به دیدار بزرگ فامیل می روند، اشعاری از فردوسی و حافظ و افسانه های کهن منطقه سنگسر می خوانند، و بدین شکل این جشن باستانی را پاسداری می کنند. در این جشن غذای محلی به نام "سیزده تامو" پخت می شود.

  قلمرو ایل سنگسر ــ امروزه بخش‌هایی از مراتع استان‌های سمنان، تهران، قزوین، قم، مرکزی، مازندران، گلستان، گیلان، خراسان رضوی، خراسان شمالی و خراسان جنوبی، و اصفهان همچنان در اختیار عشایر ایل سنگسر قرار دارد .

  پوشاک زنان ــ در گذشته های نه چندان دور، زنان سخت کوش ایل سنگسر علاوه بر رسیدگی به امور خانه، بخش مهمی از بار اقتصادی خانواده را با بافت انواع پارچه های پشمی و ابریشمی و پارچه های ظریف برای مصارف تخصصی گوناگون بر دوش می کشیدند . از جمله این پارچه ها، سرگیرا، پارچه پشمینه ظریف، که زنان سنگسری درگذشته از آن به عنوان چادر استفاده می کردند . کژین شوی، نوعی پارچه ابریشمی، که تن پوش زنان سنگسری است. مکنهیا مقنعه، که کاربرد آن نظیر مقنعه امروزی بوده است، با این تفاوت که مکنه معمولا با نوعی سوزن دوزی ظریف، و منحصر به فرد همراه است، و به آن "ساخته مکنه" گفته می شود . فراخ شوال، که دامن گلدار و چند لایه زنان سنگسری است .

منطقه ییلاقی در استان تهرانسنگسری

طوایف ایل سنگسری در استان مرکزی

ایل سنگسری

 

 

 

 

طایفه فریدونی

 

 

// یزدانی

 

 

// علمداری

 

 

// خادمی

 

 

// مستخدمی

 

 

// فردوسی

 

 

// حامدی

 

 

// رشیدی

 

 

// کسائیان

 

 

// پارسا

 

 

// درخشانی